Ordunun Bekasi Toplumsal Cinsiyet Ayrimciligi Üzerinde Yükseliyor


-Bir askeri üste es olarak yasayan bir kadinin kendi ilerlemesi, kocasinin terfi edecek kadar basarili bir performans göstermesine baglidir. Böylece kapisinin disindaki kadin baris eylemcilerini bir müttefik degil, düsman olarak görür-



Cynthia ENLOE



Bir generalin bosanmak için ordudan istifa etmesiyle, bir baska generalin esinin konusmasi ayni güne denk geldi. Ertesi gün ilk generalin bosandigi esi –büyük bir hayranlikla- nasil kendisinin de askerlestigini anlatti. Ordunun hayatin ortasinda yer aldigi Türkiye'de "içeriden" iki kadinin aktardigi deneyimleri, bunu amaçlamiyor da olsalar militarizmin toplumsal cinsiyetle iliskisi açisindan ögretici oldu. Militarizme karsi çikan "disaridan" bir kadinin basina neler geldigiyle ilgili Eren Keskin örnegi hala aklimizda. Bu vesileyle Cynthia Enloe'nin Muzlar, Plajlar ve Askeri Üsler: Feminist Bakis Açisindan Uluslararasi Siyaset baslikli kitabindan Askeri Üslerdeki Kadinlar bölümünün sonunu aktariyoruz.

Britanya silahli kuvvetlerinin dis siyasetlerini yürütmek için cinselligi nasil kullandigiyla ilgili Belizeli kadinlarin (ayrica bazilarinin anlattigina göre ithal edilen Guatemali kadinlarin da) anlatacagi çok sey vardir.(1) Britanya birlikleriyle flört eden Kuzey Irlandali ve Bati Alman kadinlarin, Belizeli kadinlarla paylasacagi çok önemli bilgileri var.

Britanyali kadin baris eylemcileri ve üniformali kadinlar gibi, Britanyali askerlerle evlenen Britanyali kadinlar da bu resmin tamamlanmasina yardimci olabilirler. Bu kadinlarin görünüse göre birbirlerinden çok farkli deneyimlerinin hepsinin bir araya getirilmesinin sonucu ise toplumsal olarak cinsiyetlendirilmis üs siyasetidir.

Ancak bir askeri üsse kendi güvenligini kazandiran sey bu kadinlarin arasindaki ayrimlarin ta kendisidir. Silahli kuvvetlerin üslerini ayakta tutabilmek için kadinlara ihtiyaci vardir, ama ayni zamanda bu kadinlarin karsilikli olarak dislayici kategorilere ait olduklarini tasavvur etmelerine ihtiyaç duyarlar. Farkli ülkelerin kadinlari mesafelerle ve genellikle de irk ve siyasi nüfuz esitsizlikleriyle birbirinden ayrilmistir.

Fahiseler, kiz arkadaslar, esler, baris eylemcileri ve kadin askerler birbirlerini cinsel ya da ideolojik rakipler olarak görmeyi ögrenmislerdir. Feminist sorgulamanin katkida bulunmadigi bir üs karsiti hareket bu ayrimlari oldugu gibi birakir. Bu baglamda silahli kuvvetlerin kadinlar arasindaki karmasik farkliliklara bagimli oldugunu görmezden gelen bir üs karsiti hareket belli bir üssü kapatmayi basarsa da askeri üs yapilarina dokunamaz.

Üssün içindeki ve disindaki kadinlar
Bir askeri üste es olarak yasayan bir kadin kendini güvende hissetmek ister. Ayrica onun kendi ilerlemesi, kocasinin terfi edecek kadar basarili bir performans göstermesine baglidir. Böylece kapisinin disinda kamp kuran kadin baris eylemcilerini bir müttefik olarak degil, düsman olarak görür. Üniformali kadin, ordunun erkeklik geleneklerine meydan okumaya çalisir; kendini erkek takim arkadaslarinin elde edebilecegi bir cinsel nesne olarak degil, savasan bir yandas olarak görür.

Öyleyse, bu kadinin, kendi çalisma mekanini erotize ettiklerini düsündügü üs kapilarinin disinda (ya da bazen içinde) fahiselik yapan kadinlara içerlemesi sasirtici degildir. Askerlerin kiz arkadaslari hiçbir zaman flört ettikleri askerin evde bir karisinin olup olmadigindan tam olarak emin olamazlar.

Sevgilisinin komutani onu yabanci bir kadinla evlenmemesi için uyardiginda ya da vazifesi sona erdiginde ve yerli eslikçilik ihtiyaci birden bire kesiliverdiginde evlilik vaatlerinin gerçeklesip gerçeklesmeyecegini hiçbir zaman bilemezler.

Tüm kadin eylemciler iliskiye geçmeli
Bu nedenle 1985 yilinda Nairobi'de bir araya gelen Kenyali ve Filipinli kadinlar Amerikan üslerine ev sahipligi yapan ülkelerdeki kadinlardan olusan bir ag kurmak için Askeri Fuhus Karsiti Kampanya (Campaign Against Military Prostitution-CAMP) baslattiklari her üssün bagimli oldugu küresel toplumsal cinsiyet yapisini parçalamak yolunda bir adim atiyorlardi.(2)

Tipki eylemlerinin ABD ordusunun devasa Subic Koyu deniz üssünün gözde yedegi olan ve küçük bir Pasifik ulusu olan Belau'daki zaten siyasi olarak bilinçli kadinlar açisindan nasil bir anlam ifade edecegini tasavvur etmeye çalisan Filipinli üs karsiti eylemciler gibi.(3)

Bir üs bir yerden basari ile kaldirildiginda bunun baska bir yere gönderilmesi muhtemeldir. Eger üs karsiti hareketlerdeki aktif kadinlar üslerin alternatifleri olan ülkelerdeki kadinlarla iliskilerini gelistirmeyi islerinin ayrilmaz bir parçasi olarak görseler, bir askeri üssü kaldirirken teçhizatin ve personelin devredilmesi kadar küresel stratejinin yeniden degerlendirilmesini saglama sanslari da daha fazla olur.

Eger asker esleri ve kadin askerler fuhusun yalnizca kendi askeri üs yasamlarini degil sirtindan geçindikleri ülkenin yasamini da nasil kirlettigini kesfetmeye koyulurlarsa kendileri için aradiklari sayginin kökleri de daha derin olacaktir. Böylesi bir kesif ayrica onlarin siyasi ufuklarini gelistirmelerine, kendi çikarlarina daha az odaklanip militarizasyonun sonuçlari hakkinda daha fazla soru sormalarina da tesvik edecektir.(CE/EÜ)



* Cynthia Enloe, Muzlar, Plajlar ve Askeri Üsler: Feminist Bakis Açisindan Uluslararasi Siyaset, çev: Berna Kurt ve Ece Aydin, Çitlembik Yayinlari, 2003, Istanbul.

(1) Afro-Karayipli bir feminist ve sosyolog olan Jacqui Alexander, Belizeli kadin eylemcilerin, Britanyali yetkililerin orada kalan Britanyali askerlere cinsel hizmet saglamalari için Guatemalali kadinlari Belize'ye getirdiklerine inandigini bildirdi. Bu Belizeli ve Guatemalali kadinlar arasinda bir gerilim yaratmisti. Jacqui Alexander, konusma, Cambridge, MA, Aralik 1988.

(2) CAMP'in, Kadinlarin Sömürülmesine Karsi Üçüncü Dünya Hareketi'nin kurucularindan biri olan Rahibe Soledad Perpinan, Manila, Filipinler; Clark Üniversitesi'ndeki bir konusma, Worcester, MA; Nisan 1987; Cast the First Zone, Quezon City, Filipinler'deki Dünya Kiliseler Konseyi, 1987 içinde, Leopoldo Maselina, "Prostitution and Militarization", s.49-65; Saundra Sturdevant, "The Bargirls of Subic Bay", The Nation, 3 Nisan 1989, s. 444-6

(3) Askeri üslerin Pasifik'teki kadinlar ve nükleer karsiti kadin eylemciligi üzerindeki etkisine dair daha fazla bilgi için bkz. Jane Dibblin, Day of Two Suns: US Nuclear Testing and the Pacific Islands, Londra: Virago, 1988. Ayrica, Women Working for a Nuclear Free and Independent Pacific, c/o Beech Range, Levenshulme, Manchester, M19 2EO.